Hindi para sa maralita ang 4PH

HINDI PARA SA MARALITA ANG 4PH

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Ano bang tingin ninyo, mga kapwa maralita, sa programa ng pamahalaan na 4PH. Iyun bang Pambansang Pabahay para sa Pilipino Program?” Tanong ni Mang Igme.

“Naku, isa pa iyan. Ang sabi, pabahay daw iyan para matugunan ang 6.8 backlog sa pabahay. At ang benepisyaryo ay ang mga maralita. Yaon daw ISF o informal settler families na gaya natin. Subalit pag tiningnan mo naman ang Operations Manual nito, para lang sa mga may sweldo ang 4PH, at hindi para talaga sa ISF.” ang mahabang litanya naman ni Aling Isay.

Sumabad na rin si Inggo, “Para pala iyang depinisyon ng trabaho. Dati, itinuturing na walang trabaho ay yaong wala talagang trabaho. Nagbago ang depinisyon. Yung mga walang trabaho ay yaong mga naghahanap ng trabaho, at hindi kasali ang mga tambay. Tulad din ng ISF, pinaganda lang ang salitang iskwater dahil masakit sa tainga ang iskwater. Kaya binobola na naman tayo ng mga nasa itaas. Pinapaikot ang ulo natin sa mga magaganda nilang termino.”

Si Ka Igme, “Kaya ko naman naitanong ang tungkol sa paninindigan natin sa 4PH ay dahil sa parating na Urban Poor Solidarity Week. At tiyak isa ang 4PH sa mayor na isyu na maaari nating pag-usapan hinggil sa buong linggong iyan. Ang tanong ko uli, kung hindi para sa maralita ang 4PH, aba’y dapat nating ilunsad ay isang Urban Poor Protest Week, dahil iniitsapuwera na naman nila ang mga maralita. Para lang sa mga maysahod, may payslip, at may PAGIBIG ang 4PH.”

“Kaya ang ibig mong sabihin, kumilos muli tayo sa kalsada. Kalampagin natin ang DHSUD (Department of Housing and Urban Development) dahil sa hindi pala tayo kasama diyan sa sinasabi nilang flagship project ng pamahalaan.” Sabi ni Aling Isay.

Si Ka Igme uli, “Aba’y kung iyan ang tingin ninyo, ikasa na natin ang pulong, kasama ang iba pang samahang maralita. Kailangan ipakita natin ang pagkakaisang ito sa laban kontra 4PH.”

“Magpatawag ka ng pulong, at ipaliwanag muna ang 4PH at kung bakit hindi talaga ito pangmaralita. Sa presyo pa lang ng pabahay ay hindi na talaga kaya nating maralita.” Ani Inggo.

“Tama ka,” ani Aling Isay, “dahil kung kakalampagin natin ang pamahalaan, dapat mas marami tayong lumahok sa pagkilos, at hindi kakarampot lang tayong parang isang platitong mani.”

“O, sige, kailan tayo? Sa makalawa, ayos ba sa inyo?” Sabi ni Mang Igme, “Gagawin ko na ang liham-paanyaya sa ating mga kapwa maralita, pati na sa mga samahang magkakapitbahay diyan sa may kabilang ibayo, padalhan din natin. Kailangang malakas ang tinig nating maralita lalo na’t pag eleksyon, bumababa ang mga kandidato upang ipanalo sila, dahil nga malaki ang ating bilang. Humingi sila ng boto sa atin, ngayon, tayo naman.”

Dumating ang araw ng pulong. Nasa dalawampung katao lang ang dumating, subalit pawang mga lider. Pinag-usapan nila ang Executive Order 34, at pati na ang Operations Manual nito. Ang nagpadaloy ng pulong ay si Aling Isay, at ang nagtalakay naman ng isyu ay si Mang Igme. Sa malayang talakayan ay nagtanong si Inday, “Bakit parang bulag ang mga nanunungkulan sa gaya nating maralita. Ako na isang vendor, paano ko mababayaran ang isang yunit ng pabahay na nagkakahalaga ng dalawang milyong piso, kahit na hulugan ay hindi kaya. Lalo na ang pedicab driver kong asawa. Dapat po batay sa kakayahan ng maralita ang presyo ng pabahay, at hindi sa market value.”

Sa huli, sumang-ayon ang lahat sa gaganaping pagkilos sa harap ng tanggapan ng DHSUD, at isasama nila ang iba pa nilang mga kakilalang maralita. Sa kanilang paninindigan ay handa na naman sila sa isang malaking laban.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Disyembre 1-15, 2023, pahina 18-19.

Alagata't dalumat sa ikalawang Climate Walk

ALAGATA’T DALUMAT SA IKALAWANG CLIMATE WALK

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isang reyunyon ang naganap. Nagsisama muli ang mga kasama ko sa unang Climate Walk from Luneta to Tacloban noong 2014 para sa unang anibersaryo ng Yolanda sa Climate Justice Walk ngayong 2023 para sa ikasampung anibersaryo ng Yolanda. Ikapito iyon ng umaga ng Oktubre 8 at nagkita-kita kami sa likod ng malaking estatwa ng Supremo Gat Andres Bonifacio sa tabi ng Manila City Hall. Nagkumustahan. Maya-maya, naghanda na kami sa paglalakad matapos ang maikling programa.

Inihatid ako ni misis at ng isang kaopisina niyang boarder namin doon sa Luneta. Sumabay sila sa paglalakad hanggang sa Kilometer Zero.

Ibang-iba ang nararamdaman ko nang mga panahong iyon kaysa unang Climate Walk. Noong 2014 ay binata pa ako, ngayong 2023 may-asawa na ako at iiwan ko siya ng higit isang buwan. 

Bago ang ikalawang Climate Walk na ito sa bansa, kami rin ang mga magkasama doon sa Climate Pilgrimage from Rome To Paris noong 2015, bagamat ako’y napasama lang sa French leg dahil binigyan lang ako ng Schengen visa sa France ngunit di sa Italy. Naroon kami nang pinagtibay ang Paris Agreement. At ngayon, muli kaming naglakad mula Luneta hanggang Tacloban, subalit iba na ang ruta kaysa unang Climate Walk. Nagsimula kami noon ng Oktubre 2. At ngayong 2023 ay Oktubre 8.

Marami kaming mga dinaanan, at marami kaming mga kinainang inihanda ng mga dating kasama sa unang Climate Walk. Tumuloy pa kami at natulog sa UP Los Baños na wala sa dating ruta. Dati ay dumaan pa kami sa Calamba, Laguna at Sto. Tomas, Batangas na ngayon ay hindi na. Nagbarko pa rin kami mula sa Matnog, Sorsogon hanggang Allen, Samar. Naghalalan ng Barangay, at dalawang araw din kaming hindi naglakad dahil sa Barangay election. Sa panahong iyon gumawa ng video ang mga taga-Greenpeace kung saan binigkas namin isa-isa ang bawat taludtod ng ibinahagi kong tula hinggil sa Climate Justice Walk.

Masaya ang aking kalooban habang ikinukwento ko kay misis sa selpon ang aming kalagayan. Maraming salamat kay misis at sa lahat ng mga sumuporta sa Climate Walk. Ilang araw na lakad pa at mararating muli namin ang Tacloban, na tinaguriang Ground Zero noong 2013.

Sa totoo lang, iyon ang ikatlong punta ko sa Tacloban na una ay di Climate Walk kundi pamimigay ng bigas, damit, gamit, solar, sa mga nasalanta sa Tacloban noong Disyembre 2013, isang buwan matapos ang bagyong Yolanda, kasama ang Partido Lakas ng Masa (PLM).

Nasa Ragay, Samar na kami. Nagpinta pa kami ng mga gagamiting mahahabang telang may mga islogan ng Climate Justice. Ginabi na kami.

Hanggang isa-isa nang natulog ang mga kasama sa Climate Walk. Ngunit ako, bago umidlip, ay napagninilayan ko pa ang aking nabasa mula sa magasing Journal of Filipino Science na dala ng isang kasama.

Ayon sa isang artikulo roon, may mga eksperimentasyon ang mga Pinoy na siyentipiko, tulad ng paano inumin ang tubig-dagat na di tayo maaalatan, paano makatagal sa pagsisid sa laot, pagkain ng mga lamang dagat araw-gabi, atbp. Nais nilang lumikha ng mga Pilipinong tutubuan ng hasang upang makatagal sa tubig at mabuhay nang di nalulunod sa baha. Bunsod na rin iyon ng nangyaring Yolanda na pumatay halos ng animnalibong  mamamayan. Inaaral din nila pati ang karanasan ng mga Badjao, pati ang iba pang boatpeople, na sa dagat na halos nabubuhay.

May quote pa ang mga siyentipikong Pinoy na ito: “The present is theirs; the future is ours.” Naalala ko tuloy ang marahil ay pinagbatayan niyon, isang quotation mula sa siyentipikong Serbian na si Nicola Tesla, “The present is theirs; the future, for which I really worked, is mine.”

Paano nga kaya kung magkahasang ang mga tao? Marahil, di sana nangalunod ang mga tao sa pagragasa ng Yolanda. Subalit sa Maynila, na ang baha ay nagdadala ng sangkaterbang basura, baka di umubra ang kanilang eksperimentasyon. Malulunod lang ang mga tao sa basura.

Maya-maya, ginising na ako ng isa sa aming mga kasama. Halos gising na rin ang iba. Anya, “Alas-kwatro na. Maghanda na tayo’t kumain ng maaga. Alas-singko ay dapat nakaporma na tayo upang maglakad tungo sa San Juanico Bridge.”

Nobyembre 8 na pala ngayon. Ikasampung anibersaryo ng Yolanda at ngayon ay muli naming lalakarin ang kahabaan ng San Juanico Bridge. At doon sa Tacloban ay muli naming gugunitain ang mga nangamatay at anong aral sa klima at anong panawagan namin sa buong mundo na aming dapat sabihin sakaling dumalo kami sa COP28 sa Dubai.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 1-15, 2023, pahina 18-19.

Pakikibaka Laban sa 4PH

PAKIKIBAKA LABAN SA 4PH

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nito lang Hulyo 17, 2023 ay nagpalabas na ng Executive Order 34 ang pangulo ng bansa hinggil sa kanyang flagship program na 4PH o Pambansang Pabahay Para sa Pilipino program. Kasunod nito ay lumabas ang Operations Manual nito, o IRR o yaong Implementing Rules and Regulations nito, subalit hindi dumaan sa Kongreso, kundi ginawa ng mga taga-DHSUD (Department of Human Settlements and Urban Development) na ang natalagang sekretaryo ay isang developer.

“Mukhang maganda ang 4PH, ah. Malulutas na raw nila ang backlog na 6.8 milyon na pabahay.” Ang agad sabi ni Inggo.

Sumabad si Mang Igme, habang nakaupo sila sa karinderya ni Aling Ising. “Teka muna. Huwag tayong padalos-dalos. Nabasa mo na ba ang Operations Manual?”

“Hindi pa.” Sagot ni Inggo.

“Iyan na nga ba ang sinasabi ko. Basahin n’yo muna. Dahil ang nakasulat doon, para lang iyon sa mga may trabaho, may pay slip, at may Pag-Ibig. Ibig sabihin, kayang magbayad ng tuloy-tuloy sa ala-condo na yunit, na nagkakahalaga ng mahigit isang milyon. Tayo bang maralita ay may kakayahang magbayad buwan-buwan, at may Pag-Ibig ba tayo? Magkakariton, nagtitinda ng tingi-tingi sa bangketa, pedicab driver, magbabalut, namumulot ng pagkaing pagpag, mangangalkal ng basura. Aba’y wala nga tayong regular na trabaho! Diyan pa lang, di na tayo kwalipikado bilang benepisyaryo. Lumalabas ngang negosyo ang 4PH, at ginagamit lang tayong mga maralita.” Pagbibigay-diin ni Mang Igme.

Sumabad si Aling Isay, “Aba’y dapat muna natin iyang aralin!”

Sumagot din si Aling Ines, “Tama kayo. Baka isa na naman iyang pambubudol sa maralita subalit para pala sa may mga kakayahang magbayad. Tulad kong nagtitinda lang ng mani, makakapasok ba ako riyan at mababayaran ko ba ang buwanan diyan, lalo na’t kulang pa sa pagkain naming mag-iina ang benta ko sa kasoy at mani. Bukod pa sa wala rin akong Pag-Ibig. Balita ko nga’y maliit na kwarto lang din iyan na iyong babayaran ng tatlumpung taon. Matanda na ang anak ko’y baka di pa namin iyan nababayaran.” 

“Ang mabuti pa,” ani Mang Igme, “kakausapin ko si Ka Kokoy, ang pangulo ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod o KPML, hinggil sa usaping iyan. Pupuntahan ko agad siya bukas.”

Kinabukasan, nagtungo na si Mang Igme sa pwesto ni Ka Kokoy sa isang palengke sa Caloocan. Nagkumustahan muna sila.

“Alam mo, Ka Kokoy, ang ipinunta ko rito ay hinggil sa sinasabing flagship project ni BBM - ang 4PH. Para nga ba ito sa maralita? O ito’y pakulo na naman at nagagamit tayong maralita.” Bungad ni Mang Igme.

Sumagot si Ka Kokoy, “Nabasa na rin namin iyan at tinalakay sa KPML. Ang problema kasi riyan, para raw iyan sa informal settler families o ISF tulad natin. Subalit pag sinuri mo talaga, hindi para sa ISF iyan, kundi para sa may kakayahang magbayad. Pag di ka nakabayad sa tamang oras ay agad ka nang papalitan. Isa pa, saan nila itatayo ang 4PH? Sinasabing kung saan ang mga iskwater, doon itatayo ang pabahay. Aba’y idedemolis muna tayo at ilalagay sa staging area hanggang matapos ang pabahay? Aba’y mapapalaban na naman tayo niyan.”

“Naisip ko, baka mas magandang kayo na sa KPML ang magtalakay hinggil diyan. Maaari ka ba sa darating na Sabado ng alauna ng hapon, doon sa bahay, at iimbitahan ko na rin ang Samahang Magkakapitbahay sa amin upang matalakay mo ang 4PH.” Paanyaya ni Mang Igme.

“Sige, magtutungo kami ni Tek sa inyo sa Sabado.” Ani Ka Kokoy

Dumating ang araw ng Sabado at nagkatipon na ang mga tao.

Si Mang Igme, “Narito sina Ka Kokoy  upang talakayin ang 4PH.”

Sinimulan ni Ka Kokoy ang pagtalakay, “Narito po ang ilang seroks ng EO 34 at ang Operations Manual, na magandang basahin at suriin ninyo. Sa totoo lang po, mga kasama, hindi talaga para sa atin ang 4PH. Dahil ito’y negosyong pabahay. Dapat may Pag-ibig ka at may regular na trabaho upang matiyak nilang makakabayad ka. Kung nais ninyo, magkaisa tayong magrali sa tapat ng DHSUD upang maipabatid natin sa kanila ang ating pagtingin dito. At bakit hindi para sa maralita ang 4PH.”

“Sasama kami riyan. Gagawa na rin kami ng mga plakard. Nakasulat: Pabahay ay Serbisyo, Hindi Negosyo! 4PH, di pang-ISF! Ibasura!” Ang sagot ng mga tao. Itinakda ang pagkilos sa darating na Miyerkules.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Oktubre 1-15, 2023, pahina 18-19.

Katutubo, Klima, at Kaliwa Dam

KATUTUBO, KLIMA, AT KALIWA DAM

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Ikalabing-apat na anibersaryo ng bagyong Ondoy sa Setyembre 26. Tiyak na may paggunita na naman upang mahalawan ng mamamayan ng aral ang naganap, lalo sa usaping climate change.” Ito ang sabi ni Ka Baby.

Naalala ko pagkat marami kaming nakaranas niyan. Ngunit paano ang mga kapatid nating katutubo? Pebrero nitong taon lamang ay nakasama ako sa Alay-Lakad Laban sa Kaliwa Dam mula bayan ng General Nakar sa lalawigan ng Quezon hanggang Maynila. Hindi lamang ang paglubog ng ilang bayan at barangay ang daranasin ng mga kapatid nating katutubo pag natuloy ang proyektong Kaliwa Dam kundi masisira ang ilang bahagi ng Sierra Madre na siyang pananggalang natin laban sa mga bagyo. Bago iyon ay ganyan din marahil ang sasapitin pag naitayo ang Laiban Dam, dahil nakiisa rin akong naglakad ng mga katutubo bilang kinatawan ng Freedom from Debt Coalition (FDC) sa Lakad Laban sa Laiban Dam noong 2009.

May nagtanong kay Ka Baby. Ani Ingrid, “Bakit natin ipagdiriwang ang pagdatal sa atin ng bagyong Ondoy gayong marami ang apektado sa atin at lumubog ang mga bahay. Hindi ba’t dapat ibaon na natin iyan sa limot at mag-move on na tayo?”

Nagtaas ako ng kamay at sumagot. “Hindi po natin ipagdiriwang ang Ondoy kundi gugunitain natin ang naganap upang hanguan ng aral. Iba ang celebration sa commemmoration. May tanong lang ako, Ka Baby. Ano po bang aktibidad ng pag-alala ang plano sa anibersaryo ng Ondoy?”

Sumagot si Ka Baby bilang tugon sa harap ng mga nasa tatlumpung kataong dumalo sa talakayang iyon. Ani Ka Baby, “Wala pang eksaktong aktibidad. Kaya tayo nagpatawag ng pulong ay upang humingi sa inyo ng mga mungkahi. May plano ang ibang grupo at mananawagan sila sa ating pamahalaan na maglunsad na ng climate emergency.”

Tumugon ako. “Magandang plano po iyan. Subalit dapat nating isama ang kalagayan ng Sierra Madre na maraming may interes na tayuan ito ng dam tulad ng Kaliwa at Kanan Dam. Dapat patuloy na maging mapagmatyag ang mamamayan. Pag nasira ang Sierra Madre, maraming apektado, di lang ang lupaing ninuno, kundi ang kalikasan, kagubatan at buong kabundukan. Nakita ko ang pagtutol ng mga katutubong Dumagat at Remontado nang sumama ako nitong Pebrero sa Alay-Lakad Laban sa Kaliwa Dam, at hanggang ngayon ay dama pa, di lang ng aking mga binti at paa, kundi ng aking puso’t diwa, ang lakas ng kanilang pagkakaisa upang protektahan ang buong Sierra Madre. Ang pagtatayo ng dam ay magdudulot ng pagkalbo ng libu-libong ektarya ng gubat, na magpapalala sa mga pagbaha.”

“Sang-ayon kaming dapat depensahan ang Sierra Madre at huwag maitayo ang damuhong Kaliwa Dam na iyan.” Ito ang naging tugon ni Mario. “Kaya kung sasama tayo sa ibang grupong may pagkilos na sa Setyembre 26, tulad ng Philippine Movement for Climate Justice o PMCJ, isulat na rin natin sa mga plakard na dapat protektahan ng pamahalaan ang Sierra Madre, bagamat may naisabatas nang Save Sierra Madre Day, sa bisa ng batas na Proklamasyon 413 ni dating Pangulong Noynoy noong 2012.”

Tumugon si Ka Baby, “Nananawagan nga ng climate emergency ang PMCJ.  Sabi pa nga nila, iyang pagbabago ng klima ay magdudulot ng mas matinding pag-ulan. Ang dagdag na ulan kasabay ng pagtatayo ng dam ay nanganganib na magpalubog sa kalahati ng mga kabahayan sa mga katutubong pamayanan sa Sierra Madre. Kaya isulat din natin sa plakard ang panawagang ‘Climate Emergency, Now Na!”, ‘Itigil na ang Paggamit ng Coal at Fossil Fuel’, ‘Bawasan na ang mga Carbon Emissions!’, ‘Panagutin at Pagbayarin ang mga Annex 1 Countries!’.”

Nagtanong si Isay, “Tanong ko lang po sa mga kasama. Ayos ba sa inyo na sumama tayo sa pagkilos sa Mendiola batay sa panawagan ng PMCJ? Kung ayos sa inyo, ilan ang mga sasama? Araw ng Martes ang 26, mga kas.”

Tumugon si Ka Baby, “Dalawang dyip o apatnapung katao ang toka sa atin, batay sa dinaluhan kong pulong. Subalit maganda ang mungkahi ni kasamang Igor. Isama natin ang isyu ng Sierra Madre, Kaliwa Dam at ang ating mga kapatid na katutubo. Dahil pag nawasak ang Sierra Madre, wala na tayong pananggalang sa matitinding bagyo.”

“Salamat, mga kasama.” Sabi ko. “Isulat din nating signatory sa plakard ang pangalan ng samahan - Samahang Magkakapitbahay ng Sapang Palay.”

“Okay,” ani Mario. “Kita-kits tayo sa Martes.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Setyembre 16-30, 2023, pahina 18-19.

Pabahay ay Serbisyo, Huwag Gawing Negosyo

PABAHAY AY SERBISYO, HUWAG GAWING NEGOSYO

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Napag-usapan ng magkumpareng Igme at Inggo ang hinggil sa alok ng pamahalaan na pabahay. Sinabatas na kasi ni BBM sa kanyang Executive Order #34 na flagship project ng pamahalaan ang 4PH o Pambansang Pabahay Para sa Pilipino program nitong Hulyo 2023. Agad ding lumabas ang Operations Manual nito.

“Hindi naman pala para sa maralita ang 4PH kundi para sa mga may regular na trabahong may regular na sweldo.” Ito ang bungad ni Igme habang nagkakape sila ni Inggo sa karinderya ni Aling Isay.

“Aba’y nabasa mo na ba ‘yung sinasabing batas?” Tanong ni Inggo.

“Oo, napakaganda nga ng paliwanag dahil ginamit pa ang Saligang Batas, na nagsasabing dapat magkaroon ng disenteng pabahay sa abot kayang halaga ang mga underprivileged at homeless citizen sa mga lungsod at relokasyon. Pinaganda pa nga ang tawag sa mga iskwater - ISF o Informal Settler Families.” Ani Igme. “Subalit pagdating na sa Operations Manual, aba’y hindi pala kasali ang totoong ISF - na iskwater o yung mga underprivileged at homeless citizen. Parang pinaiikot lang nila ang ulo nating mga maralita.”

Napatingin tuloy sa kanila si Aling Isay, na agad sumabad sa usapan. “Matanong ko nga, paano mo naman nasabing hindi pangmaralita iyang bagong programa ng pamahalaan sa pabahay? Balita ko’y magtatayo raw ng parang kondominyum na pabahay para sa mga iskwater.”

“Ang totoo po niyan, Aling Isay, ang tinutukoy na benepisyaryo ng pabahay  sa Operations Manual ay tinatawag na buyer. Hindi na talaga mga iskwater, o yaong vendor, o dumidiskarte lang para mabuhay. Hindi tayo kasali, dahil dapat may regular kang trabahong may regular na sahod. Paano mo mababayaran ang isang libong pisong mahigit kada buwan na pabahay kung ang kinikita mo ay sapat lang para sa pang-araw-araw na pagkain ng pamilya mo? Ang nakasulat nga sa Operations Manual, ang prayoridad ay low-salaried ISF, employees and workers. Diyan pa lang ay makikitang hindi pangmaralita kundi pang may tiyak na buwanang sahod ang pabahay na iyan. Higit milyong pisong pa ang presyo ng maliit na espasyo sa itatayong ilang palapag na gusali.” Ang mahabang paliwanag ni Igme.

“Hindi pala talaga serbisyo sa maralita ang pabahay na iyan kundi negosyo. Hindi kataka-taka dahil dating contractor ng San Jose Builders iyang bagong kalihim ng DHSUD na si Alcuzar.” Pailing-iling si Aling Isay.

“Saan naman sila magtatayo ng pabahay? Baka naman itapon na naman tayo sa malalayong lugar na malayo sa ating mga trabaho? Aba’y talagang giyera-patani na naman iyan pag nagkataon.” Sabi ni Inggo.

Agad namang sumagot si Igme. “Maghahanap ng lupa ang lokal na pamahalaan upang pagtayuan ng pabahay. Ang problema pa, sila ang pipili ng mga benepisyaryo. Kaya kung political dynasty iyan, iyong mga kabig lang nila ang uunahin nila. Dehado na naman ang mga maralitang laging walang boses. Ano pa? Pag hindi ka agad nakabayad, papalitan ka agad-agad ng may kakayahang magbayad. Paano ang mga naihulog mo dati? Talo ang maralita sa negosyong 4PH. Binibilog nila ang ulo natin.”

“Kaya anong dapat nating gawin?” Tanong ni Inggo.

“Dumalo muna tayo sa patawag na pulong ni Ka Tek, ang pangulo ng samahan ng maralita dito sa lugar natin, upang mapag-usapan ang tungkol diyan. Mamayang ikaapat ng hapon, sa tapat ng barungbarong ni Igor, tatalakayin ang 4PH at ang gagawin nating pagkilos sa harap ng tanggapan ng DHSUD  sa susunod na Lunes.” Ani Igme. 

“Sasama ako sa pulong na iyan at makikinig. Pababantayan ko muna kay Bunso itong munti kong karinderya.” Ani Aling Isay.

Hapon. Pumunta sina Igme, Inggo, at Aling Isay sa tapat ng bahay ni Igor, habang naglabas naman ng mga bangko ang mga kapitbahay para sa pulong. Maya-maya, dumating na rin si Ka Tek, na naglabas naman ng manila paper upang pagsulatan. Nagkumustahan muna, saka tinalakay ni Ka Tek ang kanilang pagsusuri sa bagong programang pabahay na 4PH at inilatag ang planong pagkilos sa Lunes sa tanggapan ng DHSUD sa QC.

“Mga kasama, dahil negosyo at hindi serbisyo ang 4PH, ayon sa ating pinaliwanag kanina, may pagkilos tayo sa Lunes, kasama pa ang ibang maralitang dinemolis sa kani-kanilang lugar. Ito ang detalye, kitaan at oras. Dahil isyu naman nating maralita ito, kanya-kanyang pamasahe tayo. Wala kasi tayong pondo para pang-arkila ng sasakyan. Okay ba sa inyo? Ilan ang sasama?” Ani Ka Tek.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Setyembre 1-15, 2023, pahina 18-19.

Rali ng maralitang taga-Malipay

RALI NG MARALITANG TAGA-MALIPAY

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isa ako sa mga sumama sa rali ng mga taga-Malipay sa isang araw nilang pag-iikot at pagpoprograma sa harap ng Senado, Kongreso at sa paanan ng Mendiola. Bunsod iyon ng nangyayari sa kanila na pagtanggal ng kuryente at ang buo nilang komunidad ay binakuran na ng pamilya ng isa sa makapangyarihan at mayamang angkan sa bansa.

“Dumudulog kami ngayon sa Senado upang mapaimbestigahan ang nagaganap sa aming lugar kung saan binakuran na ang aming pamayanan at tinanggalan pa kami ng kuryente kung saan wala na kaming ilaw sa gabi. Walang bentilador ang aming mga anak na kapag natutulog na’y nilalamok. Hindi na rin kami makapag-charge ng aming selpon dahilan upang hindi kami makontak ng aming mga kamag-anak.” Ito ang sabi ng isang lider-maralita habang tangan ang megaphone.

Binulungan din ako ni Ka Tek, ang bise-presidente ng aming samahan, “Pakinggan mo ang kanilang inilalahad. Talagang mula sa puso. Mula sa galit nila sa mga namamanginoon at nang-aagaw ng kanilang lupang tinitirahan.” Napatango na lang ako dahil totoo. Kita mong tahimik lang sila roon ngunit nanggagalaiti na sa galit bagamat nagpipigil.

Sigaw naman ng isang lider-maralita. “Karapatan sa paninirahan, ipaglaban!” At sinabayan din namin ang kanyang sigaw. “Karapatan sa paninirahan, ipaglaban! Karapatan sa paninirahan, ipaglaban”

Nagpa-receive din sila ng liham na humihiling na imbestigahan ng Senado ang nangyayari sa kanila. Subalit may agam-agam sapagkat isang Senador ang kalaban nila sa nasabing lupa at umano’y asawa ng isang talamak na land grabber. Sa isip-isip ko, hindi kaya harangin lang ang sulat? Gayunman, nagpatuloy sila sa pagkilos. Matapos iyon ay nagsilulan na kami sa mga sasakyan upang magtungo ng Mendiola.

Habang daan, napapag-usapan namin paano magpo-programa sa Mendiola, gayong alam naming di na pinapapasok sa makasaysayang tulay ng Mendiola ang sinumang nais magpahayag. 

Bukas ang Mendiola kung saan paroo’t parito ang mga sasakyan habang naglalakad naman papasok ang mga estudyante. Umakyat kami sa footbridge at pagdating sa paanan ng Mendiola ay agad nagladlad ng plakard, nagkapitbisig at nagprograma. Nais talaga ng mga maralita na matugunan ang kanilang problema, dahil buhay, gutom at kawalan ng tirahan ang kanilang kinakaharap. Para sa kanila, makasaysayan ang pagkilos na iyon. At naging bahagi kami ng nasabing kasaysayan.

Agad kaming hinarang ng mga pulis. Itinaboy sa labas ng paanan ng Mendiola. Mukhang napaganda pa ang pwesto, dahil sa mas maraming taong nagdaraan at nakasakay ang makakabasa ng aming mga plakard. At baka maunawaan nila ang aming mga ipinaglalaban.

Binigyan kami ng mga pulis ng labinglimang minuto para sa apat na tagapagsalita. Naglahad doon ng kanilang damdamin ang mga taga-Malipay. Habang ang mga kasama ay matatag na nagkakapitbisig.

Katanghaliang tapat na iyon. Matapos ang pagkilos sa Mendiola ay nagsikain muna kami. May baon ang ilan, habang kami’y kumain sa karinderyang malapit doon. Alauna na ng hapon nang lumarga kami.

Nang papunta na kami ng Kongreso ay nadaanan namin ang Commission on Human Rights o CHR. Bakit kaya hindi namin binigyan ng liham iyon? Sa isip-isip ko, baka dahil hindi na kaya sa buong maghapon ang lakarin. Matapos ang Kongreso ay pupunta pa sa Energy Regulatory Commission para hilinging ibalik ang kanilang kuryente.

Dumating kami sa panulukan ng Commonwealth Ave. at Batasan Ave. sa ganap na ikalawa ng hapon. Doon ay hinintay pa namin ang ibang kasamang umano’y nahuli ang sinasakyan. Pasado ikatlo ng hapon ay lumarga na kami. Mga limang sasakyan na lamang kami.

Sa South Gate ng Kongreso ay nagprograma agad kami habang sa North Gate naman nagtungo ang ilang kasama upang magpa-receive ng sulat. Sana nga ay maimbestigahan na, in aid of legislation, masulat ng midya, o kaya’y talagang maresolba na ang kanilang problema.

Hindi madali ang kanilang laban. Wala namang madaling laban. Ngunit ang ipinakita nilang pakikibaka sa ligal na paraan, pagtungo sa Senado, Malakanyang at Kongreso, ay nagbibigay inspirasyon sa iba pa na matutong ipaglaban ang kanilang mga karapatan sa paninirahan at mapahalagahan ang karapatan ng bawat tao.

Hindi na kami pumunta ng ERC dahil mag-aalas-singko na. Hindi na kami aabot. Gayunman, sana’y maipanalo nila ang kanilang laban.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Agosto 16-31, 2023, pahina 18-19.

Anak, pag-aralan mo rin ang lipunan

ANAK, PAG-ARALAN MO RIN ANG LIPUNAN

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kinagabihang umuwi ang anak mula sa paaralan, naikwento nito sa kanyang ama na tinanggal na pala sa kolehiyo ang pagtuturo ng wikang Filipino at Kasaysayan.

“Itay, bakit nangyari iyon? Wala na bang saysay ang mga paksang iyan sa atin? Ang mga iyan pa naman ang paborito kong subject.”

Humihigop noon ng kape habang nagbabasa ng pahayagan ang kanyang ama nang kanyang kausapin. Napatingin sa kanya ang ama, napakunot ang noo, at marahang ibinaba sa hapag-kainan ang tasa ng ininom na barakong kape. Saka sa kanya bumaling ng tingin.

“Ang inyong edukasyon kasi, anak, sa ngayon ay nakabalangkas na sa kapitalistang globalisasyon, kung saan dapat ang mga gradweyt ay manilbihan sa mga mayayamang bansa. Kaya sa inyong K-12 noon, pulos mga pagsasanay na bokasyunal at teknikal ang tinututukan. Dahil iyon ang kailangan sa ibang bansa. Kaya hindi nakapagtatakang tanggalin ang mga subject na Filipino at Kasaysayan dahil wala naman daw iyang paggagamitan pag nagtrabaho na kayo sa ibang bansa. May tinatawag nga kami noon na brain drain, dahil ang mga magagaling nating gradweyt ay kinukuha at binabayaran ng malaking sahod ng mga banyaga upang magtrabaho sa kanilang bansa, kaya tayo nawawalan ng magagaling na magsisilbi sana sa ating bayan.”

“Paano na ang mga tulad ko, Itay? Nais kong maging guro upang makapagturo pagkagradweyt ko. At nais kong ituro ang wikang Filipino, Kultura, Panitikang Bayan, at lalo na ang Kasaysayan. Kung tinanggal na iyan, di ko na maituturo iyan sa kolehiyo. Magiging batayang paksa na lang sila sa elementarya. Malamang ay mga estudyante sa elementarya ang turuan ko. Para bagang hanggang doon na lang ang mga subject na iyon. Wala na bang halaga sa pamahalaan na matutunan ng mga mag-aaral ang wika at kasaysayan? Lalo na ngayong buwan ng Agosto, na Buwan ng Wikang Pambansa, at Buwan din ng Kasaysayan.”

“Alam mo, anak, may mga pag-aaral ding hindi mo makukuha sa apat na sulok ng paaralan, dahil ayaw itong ituro ng mga kapitalistang edukador. Tulad halimbawa ng kung ano ang totoong ugat ng kahirapan, na hindi naman kamangmangan, kapalaran, populasyon o katamaran. Iyon naman ang tinuturo namin sa aming mga kasama sa pabrika, sa unyon, pati sa mga komunidad. Palagay ko, anak, aralin mo rin iyon.”

Napatitig ang anak sa ama, “Ano naman ang halaga niyan sa aming mga estudyante? Eh, hindi naman iyan subject sa eskwelahan?”

“Ang tanong mo kasi, anak, ay kung bakit tinanggal ang wikang Filipino at Kasaysayan sa kolehiyo. Aba’y iIlang taon nang nangyayari iyan. May kaugnayan din ang pag-aaral mo ng lipunan sa kung bakit nawala na ang mga paborito mong subject. Sa globalisadong mundo kasi, balewala na sa merkado ang kung anu-anong hindi naman nila magagamit upang umunlad ang kanilang mga korporasyon. Kaya nagkaroon kayo ng K-12 upang mas ang pag-aralan na ninyo ay ang mga bukasyunal at teknikal, at hindi na ang hinggil sa usaping pambansa, tulad ng Kasaysayan at Wika.”

“Ah, eh, salamat, Itay, sa mga paliwanag, pag-iisipan ko po iyan.”

“Ang tanging maipapayo ko sa iyo, anak, pag-aralan mo ang lipunan. Aralin mo ang kasaysayan ng mga nagdaang lipunan at itanong sa sarili bakit ba may mayamang iilan habang laksa-laksa ang naghihirap sa ating bayan, kundi man sa buong daigdigan. Bakit may mga korporasyon at bakit kailangang magtayo ng samahan ang mga manggagawa? Bakit tinanggal ng mga kapitalistang edukador ang mahahalagang subject? Bakit ba laging taas ng taas taun-taon ang tuition fee? Na bukod sa pahirap sa mag-aaral ay pahirap din sa mga magulang na iginagapang sa hirap ang mga anak makapag-aral lamang. Yayain mo ang mga kapwa mo estudyante at nang kaming mga manggagawa ay makapagbigay sa kanila ng pag-aaral - talakayan  hinggil sa lipunan.”

“Sige po, Itay. Maraming salamat po sa payo ninyo. At sasabihan ko na rin ang mga kaklase ko para maisama ko sila sa talakayan. Baka sa labas na, Itay, hindi sa loob ng paaralan. Baka masita kami.”

“Salamat, anak, at ako’y iyong naunawaan. Malawak naman ang ating bakuran para pagdausan ng pag-aaral, maaari na roon. Ayusin mo lamang ang iskedyul kung kailan, at nang maisaayos ko rin ang aking iskedyul, at nang mapaghandaan din ang pag-aaral na ibibigay.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Agosto 1-15, 2023, pahina 18-19.